11 listopada Świętem Niepodległości. Historia jednego z ważniejszych polskich świąt
Ustawa z 23 kwietnia 1937 roku ustanowiła 11 listopada Świętem Niepodległości, upamiętniającym dzień, w którym Polska odzyskała niepodległość po 123 latach zaborów. Data ta ma głębokie korzenie w historii odrodzonego państwa - to właśnie 11 listopada 1918 roku Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę wojskową, a także tego dnia Niemcy podpisały zawieszenie broni kończące I wojnę światową.
W pigułce
- 11 listopada 1918 roku - przekazanie władzy wojskowej Józefowi Piłsudskiemu przez Radę Regencyjną
- Pierwsze nieoficjalne obchody święta odbywały się już w latach 20. II Rzeczypospolitej
- Święto zakazane w czasie II wojny światowej i przez cały okres PRL
- Przywrócono ustawą sejmową w 1989 roku - dziś obchodzane uroczyście w całym kraju
Droga do oficjalnego uznania
Historia 11 listopada jako Święta Niepodległości nie była prosta. W okresie międzywojennym toczono ostre spory o to, które z jesiennych wydarzeń 1918 roku uznać za symboliczny moment odzyskania niezawisłości. Piłsudczycy wskazywali na przybycie Piłsudskiego do Warszawy 10 listopada z magdeburskiej twierdzy, lewica natomiast podkreślała znaczenie utworzenia rządu w Lublinie.
Ostatecznie to właśnie 11 listopada został obchodzony jako nieoficjalne Święto Niepodległości, zwłaszcza przez środowiska wojskowe. Formalnie datę tę uznano za rocznicę odzyskania niepodległości dopiero w 1926 roku. W wydanym wówczas okólniku prezesa Rady Ministrów czytamy: "Data powyższa winna pozostać w stałej pamięci społeczeństwa i utrwalić się w umysłach młodego pokolenia, które w zaraniu swego życia powinno odczuwać doniosłość i uroczystość tego pamiętnego dnia".
Obchody w II Rzeczypospolitej
Pierwsze obchody Święta Niepodległości odbył się 11 listopada 1919 roku - w trudnych warunkach, bo trwały wówczas walki o ostateczny kształt granic odrodzonej Polski. Rok później, z okazji drugiej rocznicy, Piłsudski otrzymał buławę marszałkowską.
W 1928 roku stołeczny Plac Saski nazwano Placem Marszałka Józefa Piłsudskiego. Dziesiąta rocznica odzyskania niepodległości świętowana była uroczystościami - gmachy państwowe dekorowano girlandami i flagami, a na Starym Mieście odbył się pochód żołnierzy odtwarzających historyczne oddziały walczące o wolność Polski. W 1932 roku Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego uznało 11 listopada za dzień wolny od nauki.
Święto Niepodległości 1934 roku było szczególne - schorowany marszałek Piłsudski ostatni raz odebrał wówczas defiladę wojskową na Polu Mokotowskim. Dopiero dwa lata po jego śmierci, w 1937 roku, Sejm RP ustanowił obchody Święta Niepodległości.
Zakazane, ale pamiętane
W latach 1939-1944 oficjalne obchodzenie 11 listopada było niemożliwe. Po wojnie władze komunistyczne uczyniły świętem państwowym dzień 22 lipca - rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN. Przez cały okres PRL obchody 11 listopada były zakazane, a jakiekolwiek próby kultywowania tego dnia groziły surowymi represjami.
Jednak Polacy pamiętali. W latach 70. przed Grobem Nieznanego Żołnierza odbywały się patriotyczne manifestacje. Władze uznawały je za nielegalne zgromadzenia i rozpędzały milicją. Po raz ostatni zostały one rozpędzone w 1988 roku, w 70. rocznicę odzyskania niepodległości.
Powrót do tradycji
Święto Niepodległości 11 listopada przywrócono ustawą sejmową w 1989 roku. Dziś jest dniem wolnym od pracy, uroczyście obchodzonym w całej Polsce. Centralne obchody, w których uczestniczą przedstawiciele najwyższych władz państwowych, są organizowane przed Grobem Nieznanego Żołnierza na placu Piłsudskiego w Warszawie.