niedziela, 22 listopada 2026 --:--:--
Region

Dzieje ewangelików wielickich. Spotkanie w ramach cyklu „Wieliczka-Wieliczanie"

W środę, 28 października 2026 roku, w Urzędzie Miasta i Gminy Wieliczka w sali „Magistrat" odbyło się 83. spotkanie z cyklu „Wieliczka-Wieliczanie" Bis! poświęcone historii Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na terenie Wieliczki. Wydarzenie zorganizowało Stowarzyszenie „Klub Przyjaciół Wieliczki" we współpracy z Burmistrzem Miasta i Gminy Wieliczka, Oddziałem Krakowskim Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego, Parafią Ewangelicko-Augsburską w Krakowie i Kaplicą Ewangelicko-Augsburską w Wieliczce. Spotkanie obejmowało zwiedzanie zabytkowej części cmentarza komunalnego oraz prelekcje historyków omawiające losy wielickich ewangelików.

W pigułce

  • 83. spotkanie cyklu „Wieliczka-Wieliczanie" Bis!" poświęcone dziejom ewangelików w Wieliczce
  • Zwiedzanie kwatery ewangelickiej nr XIX na Cmentarzu Komunalnym
  • Prelekcje o historii ewangelicyzmu w Wieliczce od XVI do XXI wieku
  • Upamiętnień zmarłej Marii Orkisz, uczestniczki wcześniejszych spotkań

Zwiedzanie zabytkowej części cmentarza

Spotkanie rozpoczęło się o godz. 13.30 na Cmentarzu Komunalnym w Wieliczce. Zainteresowani historia miejscowych ewangelików zwiedli kwatery ewangelicką nr XIX, poznając groby postaci znaczących dla Wieliczki i okolicy. Przewodnikami byli Sebastian Szpil i Aleksandrą Rzońcą - oboje członkami Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Krakowie.

Wśród odwiedzonych grobów znaleźli się:

  • Edward Bonar (1889-1979) - nauczyciel, kurator Zboru Ewangelickiego w Wieliczce, wiceburmistrz miasta, muzyk orkiestry Towarzystwa Śpiewaczego „Lutnia"
  • Piotr Steg (1860-1945) - wójt gminy Lednica Niemiecka, opisywany jako patriarcha gminy, która nie przeszła zbiorowo na stronę okupanta hitlerowskiego
  • Paweł Śliwka (1848-1908) - ksiądz pastor ewangelicki, pochowany w grobie o wartościach artystycznych
  • Konrad Uhl (1882-1946) - doktor praw, pułkownik Wojska Polskiego, współzałożyciel Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół", sędzia Sądu Powiatowego w Wieliczce

Prelekcje o dziejach ewangelicyzmu w Wieliczce

Druga część spotkania, zaplanowana na godz. 15.00 w sali Magistratu, obejmowała prezentacje historyków. Sebastian Szpil, skarbnik Zarządu Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego, przedstawił wykład pt. „Dzieje wielickich ewangelików od XVI do XXI wieku".

Według materiałów presentowanych podczas spotkania, pierwsze protestanckie kazanie w Wieliczce wygłoszono w 1556 roku przez Wawrzyńca Niezgodę, kaznodzieję króla Zygmunta II Augusta. Dwa lata później utworzono tu filiał zboru krakowskiego, a w 1560 roku powstała samodzielna parafia ewangelicka.

Okres jego świetności przerwał bieg historii - w 1563 roku zbór zakończył działalność. Odrodzenie ewangelicyzmu w Wieliczce związane było z patentem tolerancyjnym cesarza Józefa II Habsburga wydanym w 1781 roku. Wówczas osadnicy wyznania ewangelickiego włączeni zostali w akcję kolonizacji józefińskiej.

Lednica Niemiecka - kolonia luterańska na południu Wieliczki

W 1784 roku na południowo-wschodnich przedmieściach Wieliczki założono nową osadę - Lednicę Niemiecką. Jej mieszkańcami zostali koloniści wyznania luterańskiego z Turyngii, zatrudniani w wielickiej kopalni soli. Lednica Niemiecka była jedyną kolonią józefińską w Małopolsce, która nie przeszła masowo na stronę okupanta hitlerowskiego.

Historia tej gminy nie była jednak prosta. Pod koniec XIX wieku sytuacja zboru pogarszała się - z 15 gospodarstw pozostało zaledwie 7, a koszta utrzymania szkoły ewangelickiej przekraczały możliwości finansowe wiernych. Nowy budynek szkoły otwarty w 1904 roku zamknięto już w 1907 roku z powodu problemów finansowych.

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku, Lednicę Niemiecką zamieszkiwało 115 osób wyznania ewangelickiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości filiał wraz z parafią macierzystą w Krakowie wszedł w 1922 roku w skład Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej.

Wspomnienie Marii Orkisz

Podczas spotkania upamiętniła także zmarłą Marię Orkisz z d. Morstin, lat 85, córkę śp. hrabiego Krzysztofa Morstina z Raciborska. Pani Maria brała udział w 118. spotkaniu „Wieliczka-Wieliczanie" w 2007 roku, poświęconym rodzie Morstinów. Razem z mężem Januszem wydała album pt. „Morstinowie z Raciborska dzieje Rodziny fotografia pisane". Pogrzeb odbył się 29 listopada 2026 roku o godz. 14.00 na cmentarzu Salwator w Krakowie.

Źródło: Wieliczka

Udostępnij: Facebook X WhatsApp