Granitowe tablice dla Kurierów Tatrzańskich. Zakopane upamiętnia bohaterów II wojny

Na Placu Niepodległości w Zakopanem stanęły nowe granitowe tablice poświęcone Kurierom Tatrzańskim - bohaterom, którzy podczas II wojny światowej, z narażeniem własnego życia, utrzymywali łączność pomiędzy ocupowaną Polską a polskimi władzami na uchodźstwie. Tablice zostały wykonane i zamontowane przez Miasto Zakopane w trosce o zachowanie pamięci o niezwykłej odwadze i poświęceniu mieszkańców Podhala.

Tatrzańskie szlaki konspiracji

Historia Kurierów Tatrzańskich to jedna z najbardziej niezwykłych kart w dziejach Zakopanego i całego Podhala. Zaledwie kilka tygodni po wybuchu II wojny światowej, jesienią 1939 roku, przez Tatry zaczęły prowadzić tajne szlaki kurierskie, łączące ocupowaną Polskę z Węgrami, a za ich pośrednictwem z polskimi władzami na emigracji.

Kurierzy przenosili meldunki, dokumenty, pieniądze i informacje o sytuacji w kraju. Pomagali także w przedostawaniu się przez granicę żołnierzom, emisariuszom i osobom zagrożonym aresztowaniem. Dzięki ich działalności możliwe było utrzymywanie łączności pomiędzy strukturami Polskiego Państwa Podziemnego, a przedstawicielami polskich władz poza granicami ocupowanego kraju. Każda wyprawa była niezwykle niebezpieczna. Kurierzy przemierzali górskie szlaki zarówno latem, jak i zimą, często w trudnych warunkach atmosferycznych, unikając patroli niemieckich i słowackich służb granicznych. Schwytanie mogło oznaczać brutalne przesłuchania, tortury, deportację do obozu koncentracyjnego, a nawet śmierć.

Ludzie niezwykłej odwagi

Jedną z najbardziej znanych postaci ruchu kurierskiego był Józef Krzeptowski, nazywany „królem kurierów tatrzańskich". Trasę pomiędzy Zakopanem, a Budapesztem pokonał aż 48 razy. Mimo wyznaczenia przez Niemców wysokiej nagrody za jego schwytanie, przez całą okupację pozostawał nieuchwytny. Po zakończeniu wojny został aresztowany przez NKWD i zesłany w głąb Związku Radzieckiego. Ostatecznie powrócił do Polski.

W historii ruchu kurierskiego szczególne miejsce zajmuje również Stanisław Frączysty z Chochołowa, który w 1941 roku przeprowadził przez granicę marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, powracającego z Węgier do ocupowanej Polski. Za swoją działalność konspiracyjną został aresztowany przez gestapo i osadzony w niemieckich obozach koncentracyjnych.

Wśród osób zaangażowanych w działalność kurierską nie zabrakło wybitnych sportowców związanych z Zakopanem. Helena Marusarzówna, znakomita narciarka, działała jako kurierka i łączniczka. Została schwytana przez Niemców i rozstrzelana w 1941 roku. Jej brat, Stanisław Marusarz, legendarny skoczek narciarski i olimpijczyk, również uczestniczył w działalności konspiracyjnej.

Tragiczny los spotkał także Bronisława Czechę, wybitnego narciarza, trzykrotnego olimpijczyka i jednego z symboli przedwojennego sportowego Zakopanego. Aresztowany przez Niemców, trafił do obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie zmarł w 1944 roku.

Ważną postacią polsko-węgierskiej łączności konspiracyjnej był również Wacław Felczak, który wielokrotnie przemierzał trasę pomiędzy Polską a Budapesztem i odegrał istotną rolę w organizowaniu działalności kurierskiej.

Tatry - droga do wolności

Działalność Kurierów Tatrzańskich miała ogromne znaczenie dla polskiego ruchu oporu. Dzięki ich odwadze i znajomości gór możliwe było przekazywanie informacji, organizowanie pomocy oraz utrzymywanie kontaktu z polskimi ośrodkami emigracyjnymi. Wśród kurierów byli zarówno mężczyźni, jak i kobiety, a wielu z nich wywodziło się ze środowiska zakopiańskich narciarzy, przewodników i mieszkańców podtatrzańskich miejscowości. Ich doświadczenie, sprawność fizyczna i doskonała orientacja w górskim terenie okazały się bezcenne w prowadzeniu działalności konspiracyjnej.

Nie wszyscy doczekali końca wojny. Wielu zostało zamordowanych, zginęło w obozach koncentracyjnych lub poniosło śmierć podczas wykonywania niebezpiecznych misji. Część z tych, którzy przeżyli niemiecką okupację, po 1945 roku doświadczyła kolejnych represji ze strony komunistycznego aparatu bezpieczeństwa.

Zakopane pamięta o swoich bohaterach

Wykonanie i montaż tablic na Placu Niepodległości to kolejny wyraz troski Miasta Zakopane o zachowanie lokalnego dziedzictwa historycznego oraz godne upamiętnienie osób, których działalność na trwałe wpisała się w historię Polski. Pamięć o Kurierach Tatrzańskich jest szczególnie ważna właśnie w Zakopanem - mieście, z którego wyruszali na niebezpieczne misje i z którym wielu z nich było związanych przez całe życie. Ich historia to nie tylko opowieść o wojennej konspiracji, ale przede wszystkim świadectwo odwagi, solidarności, patriotyzmu i gotowości do poświęcenia dla drugiego człowieka.

Źródło: Biuro Prasowe UM Zakopane (MZ)