Memoriał Majora Bacy 2026. Bieg i piknik nad Rabą w Chodenicach

W niedzielę 9 sierpnia 2026 roku w Chodenicach odbędzie się Memoriał Majora Bacy - impreza upamiętniająca mjr. Jana Kaczmarczyka "Bacy", oficera Wojska Polskiego i żołnierza Armii Krajowej. Program rusza Mszą świętą o godz. 9:00 w kaplicy w Chodenicach, a zakończy się głównym biegiem memoriałowym o godz. 16:00.

Harmonogram uroczystości

Oficjalne obchody rozpoczną się o godzinie 9:00 od Mszy świętej w intencji mjra Jana Kaczmarczyka "Bacy" odprawianej w kaplicy w Chodenicach. Po jej zakończeniu, o godz. 10:00, uczestnicy przejdą do obelisku, aby złożyć kwiaty przy pomniku poświęconemu pamięci żołnierza.

Popołudniową część programu wypełnią imprezy sportowe. Od godz. 15:00 rozegrane będą memoriałowy bieg dzieci i młodzieży oraz piknik plenerowy "Piknik nad Rabą" organizowany przez OSP Chodenice. O godz. 16:00 nastąpi start głównego Biegu Memoriałowego.

Kim był Majora Bacy?

Jan Kaczmarczyk urodził się 3 czerwca 1912 roku w Chodenicach. Był synem Jana i Katarzyny z Pałkowskich. Po śmierci ojca podczas I wojny światowej wcześnie przejął obowiązki związane z rodzinnym gospodarstwem. Edukację rozpoczął w Bochni, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej i gimnazjum, zdając maturę w 1931 roku.

Był pasjonatem sportu. Zaangażował się w rozwój piłki nożnej - wraz z grupą kolegów wybudował boisko piłkarskie i założył Klub Sportowy "Chodenice". W 1933 podjął naukę w szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie, a rok później w zawodowej Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej.

Po ukończeniu nauki został dowódcą plutonu konnych zwiadowców w 45 pp. w Równem na Wołyniu. W stopniu porucznika walczył w wojnie polsko-niemieckiej 1939 roku. Po rozbiciu jego oddziału udało mu się zbiec z transportu jeńców wziętych do niemieckiej niewoli, choć próba przejścia na Węgry nie powiodła się. Powrócił do Chodenic.

Tu ożenił się z Pauliną z Polaków, poznaną w Równem. Miał z nią córkę Janinę. Pracując w rodzinnym gospodarstwie, szybko włączył się w działania konspiracyjne ZWZ-AK. W 1943 roku awansował do stopnia kapitana, przyjmując pseudonim "Baca". Był szefem bocheńskiej szkoły podchorążych piechoty oraz dowódcą III batalionu "Motyl" 12 pp. Armii Krajowej.

Śmierć w Chodenicach

Majora Bacy zginął 5 sierpnia 1944 roku w Chodenicach.

Tego dnia w Rabie kąpało się kilkadziesiąciu żołnierzy z batalionu SS "Galizien" stacjonującego w Damienicach. Jednocześnie promem przeprawiał się przez rzekę sześcioosobowy oddział dywersyjno-bojowy Kierownictwa Oporu Społecznego pod dowództwem Alojzego Świerkota (pseudonim "Ryś"). Gdy niemiecki dowódca żądał dokumentów, padł strzał w jego kierunku. Wywiązała się strzelanina, w wyniku której kilka osób zostało zabitych i rannych.

Żołnierze podjęli szaleńczy pościg za uciekinierami. Jan Kaczmarczyk kosił wtedy zboże. Kiedy usłyszał strzelaninę, próbował schronić się w piwnicy pobliskiego domu. Pościgowy oddział uznał go za jednego z przeprawiających się promem partyzantów. Podejrzenia zostały wzmocnione faktem, że miał na sobie buty, koszulę i czapkę podobną do tych, które mieli uciekający partyzanci. Najpierw bito go, a następnie zastrzelono.

Upamiętnienie

Miejsce śmierci majora upamiętnia granitowy obelisk odsłonięty 8 listopada 1959 roku. Jan Kaczmarczyk spoczywa w XX kwaterze Cmentarza Komunalnego przy ulicy Orackiej.

Pośmiertnie awansowany został do stopnia majora, odznaczony Orderem Virtuti Militari i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Jego pamięć upamiętnia również ulica w Chodenicach.

Memoriał sportowy organizowany jest od 1994 roku przez działaczy sportowych z Chodenic i władze samorządowe Bochni.

Źródło: Bochnia