Wieliczka nawiązała współpracę z sardinijskim Geoplarkiem. Wizyta studyjna w regionie Iglesias

Przedstawiciele Kopalni Soli „Wieliczka" spędzili pięć dni na Sardynii, gdzie zapoznali się z modelami funkcjonowania dziedzictwa górniczego i podpisali porozumienie o współpracy z Parco Geominerario Storico e Ambientale della Sardegna. Wizyta studyjna odbyła się w dniach 25-29 września 2026 roku na zaproszenie dyrektora generalnego Geoparku dr Fabrizio Atzori.

Delegacja z Małopolski w Iglesias

W programie wizyty studyjnej uczestniczyli Marian Leśny, Prezes Zarządu Kopalni, Agnieszka Wolańska, Mariola Kaczor, Wiesław Wiewiórka oraz Dariusz Cichy. Celem podróży była wymiana doświadczeń dotyczących ochrony, udostępniania i promocji dziedzictwa górniczego, turystyki kulturowej, zagospodarowania terenów poprzemysłowych oraz rozwijania współpracy międzynarodowej.

Wizyta obejmowała południowy region Sardynii - Iglesias, znany ze starożytnych miast punijskich, obszarów górniczych i niepowtarzalnych krajobrazów. Delegacja poznawała zarówno obiekty górnicze, jak i archeologiczne rozmieszczone w regionie.

Podpisana umowa i pierwsze wrażenia

Kulminacją wizyty było podpisanie w Domusnovas umowy o współpracy między Kopalnią Soli „Wieliczka" a Geoplarkiem. Porozumienie podpisali Marian Leśny oraz Roberto Curreli ze strony sardinijskiego Geoparku.

"Obie strony wyraziły wolę rozwijania współpracy dwustronnej poprzez wspólne inicjatywy kulturalne, turystyczne i artystyczne" - treść porozumienia

W umowie podkreślono znaczenie obu obiektów jako instytucji o światowym znaczeniu w dziedzinie turystyki przemysłowej, religijnej i dziedzictwa kulturalnego. Kopalna Wieliczka jest obiektem UNESCO od 1978 roku, a Geopark na Sardynii otrzymał takie uznanie w 1998 roku jako pierwszy Park Geo-Górniczy.

Itinerarium wizyty - od kopalń soli do węgla

Pierwszy dzień delegacja spędziła w Cagliari, w Molentargius Saline Regional Park. Zwiedziła park razem z Prezesem Stefano Secci i Dyrektorem dr Marianną Agostinę Mossą. To ongiś obszar produkcji soli, której wydobywanie zakończyło się w 1985 roku. Dziś zachowały się tam fascynujące budynki Miasta Soli z początku XX wieku oraz zabytkowe maszyny przemysłowe. Mokradła zamieniły się w jedno z najbogatszych siedlisk ptaków w Europie.

Następnie poznawali Jaskinię św. Jana w Domusnovas - najdłuższą dostępną jaskinię na świecie, z interesującymi zjawiskami krasowymi uformowanymi ze skał węglanowych.

Kolejny dzień wypełniony był wizytami w kopalni Planu Sartu (Galleria Henry) oraz w parku archeologicznym usytuowanym na dawnej drodze rzymskiej. Trzeciego dnia delegacja zwiedzała kopalnię Monteponi, imponujący kompleks górniczy na obrzeżach Iglesias. W czasach największej aktywności - połowa XIX wieku - zatrudniała nawet 1000 pracowników. Do dziś zachowały się tam zabytkowe budynki administracyjne, mieszkania dla górników, apteka, pralnie oraz historyczne szyby Pozzo Sella i Pozzo Vittorio Emanuele połączone tunelem Villamarina.

Wizyta obejmowała również kopalnię węgla Grande Miniera di Serbariu w Carbonii. Wydobywanie węgla prowadzono tam w latach 1937-1964. W okresie rozkwitu stanowiła jeden z najważniejszych zasobów energetycznych we Włoszech. Kompleks otrzymał drugie życie jako muzeum i obiekt edukacyjny. Znajduje się tutaj stała ekspozycja z kolekcją lamp górniczych, narzędzi, fotografii, dokumentów, filmów i nagranych wywiadów z górnikami.

Wędrówka szlakiem św. Barbary i odkrycia ostatnich dni

W poniedziałek 28 września delegacja pokonała fragment szlaku św. Barbary z Portu Banda do Porto Flavia na trasie liczącej 4,5 km ze zmianą wysokości 200 metrów. Porto Flavia to ikoniczny obiekt regionu, który zrewolucjonizował system załadunku minerałów. Funkcjonował do lat 60. XX wieku, gdy upadł górniczy przemysł w okolicy.

Ostatniego dnia delegacja odwiedziła kopalnię św. Jana (Miniera San Giovanni) i Jaskinię św. Barbary (Grotta Santa Barbara) - unikalny światowy skarb powstały dzięki połączeniu pracy człowieka i natury. San Giovanni to jedna z najstarszych kopalń na Sardynii, eksploatowanych jeszcze w czasach rzymskich i pisańskich. Nowożytne wydobywanie rozpoczęto tam w 1867 roku - wydobywano srebro, cynk i ołów. Niekorzystne warunki rynkowe i wzrost kosztów doprowadziły do zamknięcia kopalni w 1998 roku, będącej ostatnią funkcjonującą w regionie Iglesias.

Co przywiozła delegacja z Sardynii?

Wizyta przyniosła szereg wymiernych korzyści dla Wieliczki. Delegacja zapoznała się z różnymi modelami funkcjonowania dziedzictwa górniczego - od dawnych kopalń rudnych, przez kopalnie węgla, do infrastruktury transportowej i obiektów soli. Pozwoliło to spojrzeć na działalność Wieliczki z szerszej, międzynarodowej perspektywy.

Szczególnie wartościowa była wymiana doświadczeń w turystyce podziemnej. Obserwacje dotyczyły:

• zabezpieczania dawnych wyrobisk górniczych
• organizacji tras dla turystów
• narracji przewodnickiej
• wykorzystania autentycznej infrastruktury
• prezentacji maszyn i urządzeń
• łączenia historii techniki z historią ludzi

Źródło: Kopalnia Wieliczka