Wieliczka upamiętnią 87. rocznicę egzekucji Żydów. Zapraszają na spotkanie

27 sierpnia 2026 roku Wieliczka będzie wspominać ofiary sprzed ponad ośmiu dekad. W Urzędzie Miasta i Gminy odbędzie się 81. spotkanie z cyklu „Wieliczka-Wieliczanie" poświęcone egzekucji 32 Żydów dokonanej przez Niemców 12 września 1939 roku w Pawlikowicach. Imprezę organizuje Stowarzyszenie „Klub Przyjaciół Wieliczki" wspólnie z władzami miasta i Instytutem Pamięci Narodowej.

Historia Żydów w Wieliczce

Żydowska społeczność osadzona była w mieście od XIII wieku. Pod koniec XVIII wieku powstała żydowska dzielnica Klasno, a od końca XIX stulecia Żydzi zasiedlali centrum miasta. Przed wojną stanowili liczną zbiorowość - w 1939 roku mieszkało ich tutaj około 4 tysięcy osób, co stanowiło połowę liczby wszystkich mieszkańców.

Agresja hitlerowska i terror

1 września 1939 roku Niemcy zaatakowały Polskę. Tygodnia później, 7 września, do Wieliczki wkroczyły oddziały Wermachtu. Przez następne pięć i pół roku panował tu reżim terroru. Zajmujące miasto okupanci od razu rozpoczęli prześladowania ludności żydowskiej - nakładali kontrybucje, rabowali mienie i mieszkania.

Egzekucja 12 września 1939 roku była jedną z pierwszych akcji mających zastraszać ludność. 32 najbogatszych Żydów zostało publicznie rozstrzelanych w Pawlikowicach. To były pierwsze z wielu egzekucji. W latach 1939-1942 Niemcy zamordowali w Wieliczce ponad 1000 Żydów.

Deportacje i ostateczna rozprawa

W sierpniu 1942 roku sytuacja się zaostrzała. W okresie od 1 do 20 sierpnia do Wieliczki napłynęło około 11 tysięcy Żydów z pobliskich okolic. 27 sierpnia 1942 roku wszystkim rozkazano stawić się na stacji kolejowej. Stąd byli deportowani do obozów zagłady - w Bełżcu i na Płaszowie, gdzie zostali zgładzeni.

Ponad tysiąc starych i chorych rozstrzelano wtedy w Puszczy Niepołomickiej. Kilkuset zdolnych do pracy wywieziono do obozów pracy. W 1944 roku Niemcy założyli obóz pracy dla Żydów na terenie kopalni.

Program spotkania i świadkowie historii

Tegoroczne spotkanie rozpocznie się o 16:00 w sali „Magistrat". Będą tam przedstawienia artystyczne - Lidia Sałabun, członkini Klubu Przyjaciół Wieliczki, wygłosi wiersz o zagładzie wielickich Żydów.

Głównym punktem programu będą prelekcje ekspertów:

• Dr Roman Gieroń z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Krakowie - „Zagłada Żydów w dystrykcie krakowskim w latach 1939-1945"
• Bohdan Piotrowicz, historyk i członek Klubu - „Wrzesień 1939 r. - Pogrom, rabunek, pierwsze egzekucje Pułku SS Germania w Wieliczce"
• Joel Poremba z USA, wnuk Josepha Poremby zamordowanego 12 września 1939 roku - „Ostatni Żyd z Wieliczki - Nathan Poremba. Świadectwo niezłomności i przetrwania dziesięcioletniego żydowskiego chłopca z Wieliczki (1939-1945)"

Po wykładach zaplanowano czas na wspomnienia i dyskusję. Spotkanie jest otwarte dla wszystkich zainteresowanych.

Lata pamięci i tradycja upamiętniania

Od 2012 roku co roku 27 sierpnia władze Wieliczki organizują obchody ku pamięci ofiar Holokaustu. Tego dnia odsłonięto tablicę na kamienicy w Rynku Górnym, upamiętniającą deportacje i morderstwa.

81. spotkanie z cyklu „Wieliczka-Wieliczanie" Bis będzie jednym z wielu poświęconych tej dramatycznej historii. Patronat nad spotkaniem objął Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka Rafał Ślęczka.

Źródło: Wieliczka