87 rocznica wybuchu II wojny światowej. Wieliczka pamiętała o ofiarach

1 września 2026 roku w Wieliczce odbyła się uroczystość upamiętniająca 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej. Przy pomniku Odrodzenia Polski o godzinie 10.00 spotkali się reprezentanci władz samorządowych, posłowie, członkowie stowarzyszeń i młodzież szkolna, aby złożyć wiązanki kwiatów i znicze dla uczczenia pamięci ofiar.

Wojna w liczbach i datach

II wojna światowa rozpęczała się 1 września 1939 roku atakiem hitlerowskich Niemiec na Polskę. Konflikt trwał w Europie do 8 maja 1945 roku, kiedy nastąpiła kapitulacja Niemiec. Wojnę wywołały dążenia Niemiec i Związku Sowieckiego do ustalenia własnej dominacji politycznej na kontynencie. Polska stała się pierwszym celem agresji zbrojnej obu krajów - podpisały one pakt Ribbentrop-Mołotow 23 sierpnia 1939 roku, który przewidywał czwarty rozbiór Polski.

W wyniku niemieckiej agresji zginęło 6 milionów Polaków.

Pierwsza bomba na Wieliczce. Początek okupacji

4 września 1939 roku niemieckie bombowce zaatakowały miasto - w pierwszym bombardowaniu zginęło 32 osoby. Wśród zabitych byli m.in. Władysław Borowiec, Helena Jędrzejczyk, Michał Kaczmarczyk, Romuald Dunikowski i inni mieszkańcy.

Już w początkowych dniach wojny wieliczanie ginęli także poza miastem. 5 września podczas bombardowania pociągu w Brzesku śmierć ponieśli Roman Waliszewski i jego synowie: Roman oraz Mieczysław.

Po okupacji miasto znalazło się w dystrykcie krakowskim, będącym częścią Generalnego Gubernatorstwa utworzonego w październiku 1939 roku. Niemcy natychmiast przystąpili do terroru. 10 listopada 1939 roku Otto Wächter polecił aresztować 120 zakładników, którzy mieli gwarantować spokój w rocznicę odzyskania niepodległości przypadającą na 11 listopada. W Wieliczce zatrzymano sześć prominentnych mieszkańców: Macieja Rosponda, Władysława Windakiewicza, Tadeusza Bierczyńskiego, Henryka Osuchowskiego, Edwarda Kolasę i Franciszka Widomskiego.

Patriotyzm i represje

Mimo aresztowań w mieście rozpowszechniano ulotki antyniemieckie. Sebastian Polonka z Mietniowa uruchomił przez głośniki znajdujące się na drzewach w rejonie Plant śpiew hymnu narodowego i pieśni patriotycznych. Za to wydarzenie został aresztowany przez Niemców i zgładzony w KL Auschwitz w 1941 roku. Władze niemickie nałożyły na mieszkańców kontrybucję w wysokości 25.000 złotych.

Zagłada społeczności żydowskiej

27 sierpnia 1942 roku z rozkazu okupantów niemieckich Żydzi z Wieliczki i okolicznych miejscowości zostali zgromadzeni na łące w Bogucicach. Ponad tysiąc starych i chorych rozstrzelano w Puszczy Niepołomickiej. Kilkustu zdolnych do pracy wywieziono do obozów, pozostali zginęli w komorach gazowych w Bełżcu. Ci, którzy nie stawili się na rozkaz, byli mordowani w samej Wieliczce i na Grabówkach.

Z wielickiej społeczności żydowskiej ocaleli tylko nieliczni.

Ofiary z Wieliczki i okolic

12 września 1939 roku Niemcy zastrzelili w Pawlikowicach-Taszycach 32 najbogatszych wielickich Żydów - pochowani zostali na cmentarzu żydowskim na Grabówkach.

Ofiarami obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu byli: Karol Olesiak, Jan Borowiec, Andrzej Bochenek, Wolf Feilwels, Zygmunt Fortecki, Adam Gadomski, Marian Greniuch, Stanisław Grodecki, Antoni Grzywacz, Stanisław Jaglarz, Władysław Karzrein, Kazimiera Krzyżak, Józef i Ludwik Kubiccy, Henryk Łosik, Ferdynand Mazanek, Marian i Tadeusz Mrozińscy, Bolesław Piasecki, Eugeniusz Richter, Szymon Silliger, Aniela Smęder, Henryk Smrokowski, Mieczysław Sosin, Rudolf Szymoniak, Franciszek Tarko, Klemens Turchan, Władysław Wróblewski, Franciszek Żak i wielu innych.

W innych obozach koncentracyjnych zginęli: Aleksander Lassler, Marian Walas, Czesław Czajkowski.

Pamięć i hołd

Uroczystość 1 września 2026 roku zgromadziła licznych reprezentantów władz. Uczestniczyli: poseł Urszula Rusecka (Sejm RP), radna Małgorzata Szostak (Województwo Małopolskie), Roman Ptak (starosta wielicki) i Ewa Ptasznik (wicestarosta), burmistrz Rafał Ślęczka, członkowie Rady Miejskiej oraz członkowie Stowarzyszenia "Klub Przyjaciół Wieliczki".

Uroczystość prowadziła Beata Chorobik, dyrektor Mediatek-Biblioteki Miejskiej w Wieliczce. Wszyscy uczestnicy złożyli wiązanki kwiatów i znicze przy pomniku, oddając hołd ofiarom wojny.

Źródło: Wieliczka